Growth Mindset là gì? Chưa làm được không đồng nghĩa với không thể học

Một lần làm chưa tốt dễ khiến bạn nghĩ mình không có năng khiếu với công việc đó. Cảm giác này có thể xuất hiện khi học một phần mềm mới hoặc nhận nhiệm vụ vượt quá kinh nghiệm hiện tại. Growth Mindset giúp bạn xem lại điều còn thiếu và tìm cách học tiếp trước khi kết luận về khả năng của mình.

Sự tiến bộ cần cả nỗ lực lẫn cách luyện tập và điều kiện hỗ trợ phù hợp. Trong bài viết này, Sansan Academy giúp bạn hiểu tư duy phát triển qua những biểu hiện thường gặp và cách áp dụng vào công việc. Bạn cũng sẽ biết cách khuyến khích đội nhóm học hỏi mà vẫn giữ yêu cầu rõ ràng về kết quả.

Growth Mindset là gì?

Growth Mindset (tư duy phát triển) là niềm tin rằng trí tuệ và năng lực có thể được phát triển thông qua học hỏi, luyện tập và những chiến lược phù hợp. Người có cách nhìn này xem mức độ thành thạo hiện tại là điểm xuất phát để tiếp tục cải thiện.

Khái niệm gắn với các nghiên cứu của nhà tâm lý học Carol Dweck về niềm tin đối với khả năng con người. Trong công việc, niềm tin ấy thể hiện qua cách một người tiếp cận thử thách và tìm phần kiến thức còn thiếu sau khi nhận kết quả chưa tốt.

Tư duy phát triển không bảo đảm mọi người sẽ đạt cùng trình độ hoặc thành công ở mọi mục tiêu. Sự tiến bộ còn phụ thuộc nền tảng, thời gian và cơ hội thực hành cùng chất lượng hướng dẫn. Điểm cần giữ là sẵn sàng kiểm tra cách học và điều chỉnh theo những gì thực tế cho thấy.

Phân biệt Growth Mindset và Fixed Mindset

Fixed Mindset (tư duy cố định) là niềm tin rằng năng lực hoặc trí tuệ tương đối khó thay đổi. Bảng dưới đây thể hiện những xu hướng phản ứng theo hai cách nhìn chứ không phải công cụ phân loại toàn bộ tính cách của một người.

Một người có thể cởi mở khi học chuyên môn nhưng lại nghĩ mình không thể cải thiện khả năng giao tiếp. Những phản ứng này còn thay đổi theo áp lực và bối cảnh nên cần quan sát từng tình huống cụ thể.

Lợi ích của tư duy phát triển

Niềm tin vào khả năng học hỏi có thể giúp bạn chủ động tham gia vào quá trình cải thiện năng lực. Tuy nhiên, lợi ích cần được xem cùng hành động thực tế và điều kiện học tập thay vì chỉ dựa vào việc tự nhận mình có tư duy phát triển.

Chủ động học hỏi và nâng cao năng lực

Khi tin rằng kỹ năng có thể cải thiện, bạn có thêm lý do để dành thời gian cho phần mình chưa thành thạo. Sự chú ý chuyển sang những việc có thể thực hiện như tìm tài liệu đúng trình độ hoặc nhờ người có kinh nghiệm hướng dẫn.

Nghiên cứu công bố trên Nature năm 2019 sử dụng dữ liệu của 12.490 học sinh lớp 9 tại 65 trường công lập ở Hoa Kỳ. Trong nhóm có thành tích ban đầu thấp hơn, chương trình can thiệp về tư duy phát triển giúp điểm trung bình các môn học chính tăng khoảng 0,10 điểm so với nhóm đối chứng.

Bằng chứng tổng thể về những chương trình can thiệp này vẫn chưa thống nhất. Một tổng quan năm 2023 xem xét 63 nghiên cứu với 97.672 người tham gia và cảnh báo rằng hạn chế trong thiết kế cùng thiên lệch báo cáo có thể ảnh hưởng đến kết quả tích cực được công bố.

Với người đi làm, điều hữu ích là biến niềm tin thành một kế hoạch học có thể kiểm tra. Sau thời gian thực hành, bạn cần nhìn vào chất lượng đầu ra và mức độ tự làm được việc để biết năng lực đã thay đổi đến đâu.

Thích nghi với thay đổi

Khi công việc thay đổi, kỹ năng quen thuộc có thể chưa đáp ứng được yêu cầu mới. Tư duy phát triển khuyến khích bạn tìm hiểu phần cần học thêm và cách bắt đầu để đáp ứng nhiệm vụ mới.

Trong nghiên cứu của Robert Wood và Albert Bandura năm 1989, người tham gia thực hiện nhiệm vụ ra quyết định trong một tổ chức mô phỏng. Nhóm được định hướng xem năng lực là kỹ năng có thể học được đã duy trì niềm tin vào khả năng thực hiện và sử dụng chiến lược phân tích hiệu quả hơn khi đối diện nhiệm vụ khó.

Chẳng hạn, khi chuyển sang một hệ thống báo cáo mới, nhân viên cần được hướng dẫn và có thời gian thực hành trên dữ liệu phù hợp. Thái độ sẵn sàng học giúp quá trình bắt đầu nhưng doanh nghiệp vẫn phải giải quyết các trở ngại về công cụ và cách triển khai.

Vượt qua trở ngại và duy trì động lực

Một kết quả chưa tốt dễ làm bạn muốn tránh nhiệm vụ tương tự trong lần sau. Khi xem kết quả là thông tin về phần còn cần học, bạn có thể xác định một việc để sửa rồi thử lại. Động lực lúc này được gắn với khả năng tiến bộ qua hành động cụ thể.

Trong ba nghiên cứu công bố năm 2008, A. David Nussbaum và Carol Dweck kiểm tra cách niềm tin về trí tuệ ảnh hưởng đến phản ứng sau thất bại. Những người được định hướng tin rằng trí tuệ có thể phát triển đã lựa chọn hoạt động cải thiện bản thân, chẳng hạn học phần nội dung chưa thành thạo.

Nếu cách luyện không còn tạo tiến bộ hoặc nguồn lực chưa đáp ứng thì bạn có thể đổi phương pháp hay điều chỉnh mục tiêu. Nghỉ ngơi và tìm sự hỗ trợ vẫn có chỗ trong quá trình học.

Biểu hiện của Growth Mindset

Tư duy phát triển thể hiện rõ qua cách một người xử lý tình huống chưa quen và phản hồi về công việc. Bạn có thể quan sát những hành vi dưới đây theo thời gian để nhận diện điểm mình đang làm tốt hoặc còn cần thay đổi.

Sẵn sàng thử sức với điều chưa biết

Người có tư duy phát triển thường sẵn sàng tham gia một nhiệm vụ có phần vượt ngoài kinh nghiệm khi đã hiểu yêu cầu và phạm vi trách nhiệm. Dù chưa tự tin ngay từ đầu, họ vẫn tìm hiểu và chuẩn bị để bắt đầu.

Sự sẵn sàng có thể thể hiện qua việc xin phụ trách một phần nhỏ của dự án rồi nhờ người có chuyên môn kiểm tra. Với công việc có rủi ro cao, việc học phải diễn ra trong điều kiện được hướng dẫn và kiểm soát phù hợp.

Xem góp ý là cơ hội cải thiện

Khi nhận góp ý, họ tìm hiểu điều gì trong sản phẩm hoặc cách làm chưa đáp ứng yêu cầu. Một nhận xét chung như bài trình bày chưa thuyết phục cần được làm rõ thành vấn đề về lập luận, dữ liệu hoặc cách diễn đạt. Thông tin càng cụ thể thì người nhận càng biết nên sửa phần nào.

Người có tư duy phát triển vẫn có thể buồn khi bị nhận xét và cần thời gian trước khi quay lại xem nội dung phản hồi. Họ cũng có quyền hỏi lại hoặc kiểm tra căn cứ của nhận xét để biết điều gì thực sự cần thay đổi.

Học hỏi từ thành công của người khác

Trước một đồng nghiệp làm tốt, họ quan tâm đến cách người đó chuẩn bị và xử lý công việc. Tìm hiểu những lựa chọn đã tạo nên kết quả giúp họ biết điều gì có thể học và thử áp dụng.

Bạn có thể hỏi đồng nghiệp cách họ kiểm tra một báo cáo hoặc chuẩn bị cho buổi gặp khách hàng. Hãy tìm hiểu cả điều kiện để cách làm đó có hiệu quả. Sau đó chọn phần phù hợp để thử trong nhiệm vụ của mình. Những khác biệt về khách hàng hoặc nguồn lực cần được tính đến khi áp dụng.

Nhìn nhận sai lầm để điều chỉnh

Sai lầm được xem xét theo công đoạn và quyết định cụ thể để tìm điều cần sửa. Người thực hiện cần xác định mình thiếu kiến thức hay đã bỏ qua bước kiểm tra hoặc hiểu sai yêu cầu để chọn cách khắc phục.

Sau khi sửa, bạn cần kiểm tra xem lỗi có còn lặp lại trong lần thực hành tiếp theo hay không. Nếu cùng một lỗi tiếp tục xuất hiện thì nên xem lại cách hướng dẫn hoặc điều kiện làm việc.

Cách rèn luyện Growth Mindset

Rèn luyện tư duy phát triển có thể bắt đầu từ một kỹ năng đang cần cho công việc hiện tại. Chọn phạm vi đủ cụ thể sẽ giúp bạn thử cách học và nhận thấy những thay đổi qua từng lần thực hành.

Nhận diện suy nghĩ tự giới hạn

Việc không hoàn thành một báo cáo có thể khiến bạn vội nghĩ mình không có khả năng làm việc với số liệu. Hãy kiểm tra nhận định đó vì trở ngại thực tế có thể chỉ nằm ở một thao tác hoặc cách hiểu dữ liệu chưa đúng.

Thử mô tả lại điều đang xảy ra bằng thông tin có thể kiểm tra. Bạn chưa biết tổng hợp dữ liệu theo nhóm hay chưa hiểu cách đọc kết quả? Câu trả lời sẽ giúp xác định phần cần học tiếp. Nếu chỉ thêm từ chưa vào một nhận xét tiêu cực mà không thay đổi cách làm thì vấn đề vẫn còn nguyên.

Chọn kỹ năng và mục tiêu cụ thể

Một mục tiêu như giỏi hơn trong công việc khó cho biết bạn cần luyện điều gì. Hãy chọn một nhiệm vụ có đầu ra rõ như tự lập được báo cáo tuần theo mẫu đang sử dụng. Sau đó xác định những yêu cầu về độ chính xác và cách trình bày mà báo cáo phải đáp ứng.

Trước khi học, thử thực hiện nhiệm vụ để biết phần nào đã làm được và phần nào còn cần hỗ trợ. Bạn cũng nên xác định người hoặc tài liệu có thể dùng để kiểm tra đầu ra.

Nếu nhiệm vụ gồm nhiều kỹ năng mới thì hãy đặt mục tiêu theo từng giai đoạn với thời gian thực hành phù hợp. Ở mỗi giai đoạn, bạn cần biết sẽ chứng minh sự tiến bộ bằng công việc nào.

Chia nhỏ thử thách để luyện tập

Với một báo cáo, bạn có thể bắt đầu từ kiểm tra dữ liệu đầu vào trước khi luyện cách tổng hợp và diễn giải kết quả. Luyện từng phần rồi ghép lại sẽ giúp bạn dễ xác định lỗi xuất phát từ đâu.

Khi đã làm đúng với dữ liệu đơn giản, hãy thử thêm một tình huống có ngoại lệ rồi kiểm tra cách xử lý. Bài luyện cần đủ mới để bạn phải vận dụng nhưng vẫn có thể nhận được hướng dẫn khi mắc kẹt.

Thay đổi cách làm khi chưa hiệu quả

Luyện nhiều lần bằng cùng một cách có thể khiến bạn tiếp tục lặp lỗi. Hãy ghi lại nơi thường mắc lỗi để xem mình chưa hiểu nguyên tắc hay chưa thực hành đúng.

Nếu mới chỉ xem hướng dẫn, hãy thử tự làm rồi đối chiếu kết quả. Với bước liên tục làm sai, bạn có thể cần được giải thích lại nguyên lý. Cũng có lúc vấn đề chỉ rõ hơn khi một người có kinh nghiệm quan sát trực tiếp. Hãy nhờ họ xem một lần thực hiện và chỉ ra điểm cần điều chỉnh.

Bạn nên giữ một cách luyện đủ lâu để đánh giá nhưng không cần tiếp tục chỉ vì đã dành nhiều thời gian cho nó. Sau mỗi lần đổi phương pháp, hãy xem lỗi nào giảm và phần nào vẫn chưa cải thiện. Những thông tin ấy giúp quyết định nên tiếp tục hay điều chỉnh thêm.

Tìm phản hồi và sự hỗ trợ

Phản hồi hữu ích cần gắn với sản phẩm hoặc hành vi vừa thực hiện. Bạn có thể gửi một bản báo cáo và nhờ người xem chỉ ra phần dữ liệu chưa rõ cùng cách họ kiểm tra. Một yêu cầu cụ thể thường giúp người hỗ trợ đưa ra nhận xét có thể áp dụng ngay.

Khi nhận nhiều góp ý, hãy chọn vấn đề ảnh hưởng lớn nhất đến chất lượng để sửa trước. Sau đó tự thực hiện lại và nhờ kiểm tra phần đã thay đổi để biết mình đã hiểu đúng yêu cầu hay chưa.

Sự hỗ trợ còn có thể là quyền tiếp cận dữ liệu hoặc một khoảng thời gian được bố trí để học. Nếu thiếu những điều kiện này, hãy nói rõ trở ngại với người quản lý để cùng tìm cách giải quyết.

Theo dõi tiến bộ qua từng lần thực hành

Lưu lại một số sản phẩm ở những thời điểm khác nhau để nhìn thấy phần đã thay đổi. Bạn có thể theo dõi số lỗi cần sửa hoặc mức độ tự hoàn thành mà không phải nhờ hỗ trợ. Khi đánh giá, cần giữ yêu cầu nhiệm vụ đủ tương đồng để kết quả có ý nghĩa.

Thời gian thực hiện cũng hữu ích nhưng phải được đọc cùng độ chính xác. Bạn có hoàn thành nhanh hơn không? Phần việc đã làm còn phải sửa lại bao nhiêu? Kết hợp những ghi nhận này sẽ giúp bạn chọn nội dung luyện tiếp theo.

Xây dựng tư duy phát triển trong đội nhóm

Nhân viên dễ tham gia học hỏi hơn khi cách quản lý tạo điều kiện để hỏi, thử và nhận phản hồi. Người lãnh đạo cần thể hiện điều đó trong phân công và đánh giá công việc hằng ngày.

Lãnh đạo làm gương trong học hỏi

Người quản lý có thể bắt đầu từ việc thừa nhận phần mình chưa biết và chủ động tìm thông tin trước khi quyết định. Khi thay đổi một nhận định, hãy giải thích căn cứ để nhân viên hiểu cách kiểm tra và cập nhật quan điểm trong công việc.

Việc làm gương cần được duy trì khi có áp lực. Nếu quản lý khuyến khích đặt câu hỏi nhưng lại khó chịu khi nhân viên xin làm rõ yêu cầu thì thông điệp học hỏi sẽ khó có tác dụng. Hãy tạo cơ hội trao đổi và phản hồi đúng vào nội dung công việc.

Góp ý cụ thể và ghi nhận tiến bộ

Góp ý nên chỉ ra hành vi hoặc phần đầu ra cần thay đổi rồi giải thích yêu cầu tương ứng. Với một báo cáo, quản lý có thể xác định kết luận nào thiếu dữ liệu và đề nghị nhân viên bổ sung căn cứ. Cách nhận xét này giúp người thực hiện biết cần sửa điều gì trong lần tiếp theo.

Khi ghi nhận tiến bộ, hãy nêu phần đã làm tốt hơn cùng tác dụng của thay đổi đó để nhân viên hiểu cách làm nào nên tiếp tục sử dụng. Lời ghi nhận cần phản ánh đúng sự cải thiện thực tế.

Trong trao đổi đánh giá, cần giữ tiêu chuẩn kết quả rõ ràng. Người chưa đạt phải biết phần còn thiếu và mức hỗ trợ có thể nhận. Với người đã làm tốt, phản hồi cũng nên chỉ ra hướng phát triển tiếp theo. Nhờ vậy, việc ghi nhận và góp ý đều dẫn đến một hành động cụ thể.

Tạo cơ hội thử nghiệm và sửa sai

Đội nhóm cần có những nhiệm vụ cho phép thử cách làm mới trong phạm vi đã thống nhất. Người quản lý nên làm rõ mục tiêu và người kiểm tra trước khi triển khai. Với công việc ảnh hưởng trực tiếp đến khách hàng hoặc dữ liệu quan trọng, có thể sử dụng bản thử hay môi trường thực hành phù hợp.

Sau mỗi lần thử, hãy trao đổi về điều đã làm và những gì kết quả cho thấy. Một phương án không hiệu quả vẫn có giá trị học tập nếu nhóm xác định được giả định chưa đúng và thay đổi tiếp theo. Tuy nhiên, việc bỏ qua quy trình đã biết hoặc che giấu sai sót vẫn cần được xử lý theo trách nhiệm công việc.

Nhân viên cần biết khi nào nên dừng và báo người phụ trách. Nếu tác động vượt phạm vi cho phép thì phải kiểm soát tình hình trước khi tiếp tục thử.

Dành thời gian và nguồn lực để học tập

Yêu cầu nhân viên học thêm cần đi cùng việc bố trí khối lượng công việc phù hợp. Nếu mọi giờ làm đều đã kín thì một chương trình học mới có thể chỉ làm tăng áp lực. Người quản lý nên xác định kỹ năng nào thực sự cần và công việc nào có thể điều chỉnh để dành thời gian thực hành.

Nguồn lực học tập có thể là tài liệu đã được chọn lọc hoặc người hướng dẫn trong nhóm. Nhân viên cũng cần có nhiệm vụ để sử dụng điều vừa học và nhận phản hồi khi kiến thức còn mới.

Sau một giai đoạn, hãy xem kiến thức đã được áp dụng vào công việc nào và còn vướng ở đâu. Số buổi tham gia chỉ phản ánh mức độ tiếp cận hoạt động học tập. Quyết định hỗ trợ tiếp nên dựa thêm vào chất lượng thực hành và những trở ngại đang tồn tại.

Những hiểu lầm về Growth Mindset

Tư duy phát triển dễ bị rút gọn thành những lời khuyên về cố gắng hoặc suy nghĩ lạc quan. Hiểu rõ giới hạn của khái niệm giúp bạn áp dụng phù hợp và tránh tạo thêm áp lực cho bản thân hay đội nhóm.

Chỉ cần cố gắng là sẽ thành công

Một người có thể rất chăm chỉ mà vẫn cần kiến thức nền hoặc sự hướng dẫn khác. Khi xem lại thời gian đã bỏ ra, bạn cần đánh giá cả cách thực hành và kết quả để biết nỗ lực đang được sử dụng đúng chỗ hay chưa.

Khi chưa tiến bộ, hãy kiểm tra phần có thể thay đổi như độ khó bài luyện hoặc chất lượng phản hồi. Nếu điều kiện không cho phép đạt mục tiêu hiện tại thì có thể điều chỉnh phạm vi hay thời hạn. Thay đổi mục tiêu có căn cứ vẫn là một lựa chọn trong quá trình học.

Tư duy phát triển là luôn suy nghĩ tích cực

Người tin vào khả năng cải thiện vẫn có thể lo lắng hoặc thất vọng khi gặp khó khăn. Để hiểu tư duy của họ, cần xem thêm cách họ đánh giá tình huống và lựa chọn hành động sau đó.

Bạn không cần phủ nhận rằng một nhiệm vụ đang quá sức hoặc một kết quả đã gây tổn thất. Hãy nhìn nhận điều đã xảy ra rồi xác định phần có thể xử lý. Có lúc hành động phù hợp là tìm trợ giúp hoặc nghỉ để hồi phục trước khi tiếp tục.

Mỗi người chỉ có một kiểu tư duy

Niềm tin về năng lực có thể khác nhau giữa các lĩnh vực. Bạn tin mình học được một công cụ chuyên môn nhưng vẫn nghĩ khả năng thuyết trình không thể thay đổi. Bối cảnh cũng ảnh hưởng đến phản ứng. Một lần bị đánh giá gay gắt có thể khiến bạn né thử thách dù trước đó vẫn sẵn sàng học.

Vì thế, không nên dùng một lần né tránh thử thách để gắn nhãn cố định cho ai đó. Hãy xem họ đang nghĩ gì về chính kỹ năng đang xét và điều kiện nào khiến họ ngại bắt đầu. Cách tiếp cận cụ thể sẽ giúp lựa chọn hỗ trợ phù hợp hơn.

Kết quả kém đều do tư duy cá nhân

Một nhân viên thiếu quyền truy cập dữ liệu khó hoàn thành báo cáo dù rất sẵn sàng học. Những vấn đề như mục tiêu không rõ hoặc khối lượng vượt khả năng đáp ứng cũng cần được giải quyết khi đánh giá nguyên nhân kết quả kém.

Khi công việc chưa đạt, cần xem cả năng lực cá nhân lẫn cách tổ chức thực hiện. Quản lý phải làm rõ yêu cầu và bảo đảm nguồn lực đã cam kết. Nhân viên cần phản ánh trở ngại cùng phần mình đang cần học thêm để hai bên thống nhất cách cải thiện.

Kết luận

Growth Mindset giúp bạn giữ khả năng học hỏi trước những việc chưa làm tốt. Giá trị của tư duy phát triển được thể hiện qua cách chọn mục tiêu, thực hành và điều chỉnh dựa trên phản hồi.

Hãy bắt đầu bằng một kỹ năng đang cần cho công việc rồi xác định phần mình muốn cải thiện. Chọn một cách luyện vừa sức và kiểm tra đầu ra sau những lần thực hành. Với đội nhóm, quá trình này cần được hỗ trợ bằng thời gian và cách quản lý phù hợp để sự học hỏi có cơ hội trở thành năng lực thực tế.