Yêu bản thân là gì? 10 cách yêu bản thân từ những việc nhỏ

Bạn có thể dễ dàng an ủi một người bạn khi họ mắc lỗi nhưng lại trách mình rất lâu vì chuyện tương tự. Có lúc bạn nhận thêm việc dù đã mệt hoặc bỏ qua nhu cầu của mình vì sợ làm người khác thất vọng. Những tình huống ấy là điểm bắt đầu để nhìn lại cách bạn đang đối xử với bản thân.

Yêu bản thân có thể được thực hành từ việc ăn đúng bữa, cho phép mình nghỉ và trao đổi rõ khi không thể nhận thêm trách nhiệm. Bạn chưa cần thay đổi mọi thói quen cùng lúc. Bài viết của Sansan Academy sẽ cùng bạn tìm những cách yêu thương bản thân phù hợp với điều kiện và những khó khăn đang gặp.

Yêu bản thân là gì?

Self-love (yêu bản thân) là thái độ trân trọng chính mình và những hành động quan tâm đến nhu cầu, sức khỏe cùng giới hạn cá nhân. Bạn nhìn nhận cả điểm mạnh lẫn phần chưa hoàn thiện để chăm sóc mình và lựa chọn cách thay đổi phù hợp. Việc này không đòi hỏi bạn phải luôn hài lòng với mọi điều mình làm.

Biểu hiện của yêu thương bản thân nằm trong cách bạn ăn uống, nghỉ ngơi, tiếp nhận góp ý và xử lý sai lầm. Tự yêu chính mình cũng bao gồm việc bảo vệ nhu cầu cá nhân cùng nhận trách nhiệm khi gây ảnh hưởng đến người khác.

Một khía cạnh gần gũi được nghiên cứu là self-compassion (lòng trắc ẩn với bản thân), thể hiện qua cách ứng xử tử tế khi gặp khó khăn hoặc nhận ra thiếu sót. Các nghiên cứu dưới đây chủ yếu xem xét khía cạnh này trong những bối cảnh cụ thể.

Ý nghĩa của việc yêu thương bản thân

Quan tâm đến mình giúp bạn nhận ra điều đang cần được chăm sóc và lựa chọn cách phản ứng trước khó khăn. Những lợi ích này cần được hiểu theo quá trình thực hành cùng điều kiện sống của mỗi người.

Quan tâm đến nhu cầu cá nhân

Chú ý đến nhu cầu giúp bạn nhận ra lúc mình đang thiếu nghỉ ngơi, cần hỗ trợ hay nhận quá nhiều việc. Từ những thông tin đó, bạn có cơ sở điều chỉnh lịch và trao đổi với người liên quan để việc chăm sóc mình có chỗ trong sinh hoạt hằng ngày.

Nghiên cứu của Sirois và cộng sự đăng trên Health Psychology năm 2015 tổng hợp 15 mẫu độc lập với 3.252 người tham gia. Mức tự cảm thông có liên hệ tích cực với những hành vi chăm sóc sức khỏe do người tham gia tự báo cáo như ăn uống, vận động và ngủ nghỉ.

Bớt khắt khe khi mắc sai lầm

Thừa nhận một lỗi cụ thể giúp bạn nhìn rõ việc cần sửa ngay cả khi vẫn đang thất vọng về kết quả. Cách phản hồi với mình sẽ hữu ích hơn khi hướng vào nguyên nhân và hành động khắc phục thay vì kết luận toàn bộ con người từ một lần làm chưa tốt.

Phân tích tổng hợp của Wakelin và cộng sự đăng năm 2022 sử dụng 19 bài nghiên cứu với 1.350 người tham gia. Các can thiệp liên quan đến lòng trắc ẩn với bản thân nhìn chung giúp giảm tự chỉ trích so với nhóm đối chứng.

Tạo động lực thay đổi từ sự thấu hiểu

Bạn có thể muốn làm tốt hơn mà không dùng những lời nặng nề để thúc ép mình. Hiểu khó khăn đến từ thiếu kỹ năng, thời gian hay nguồn lực sẽ giúp bạn xác định cần luyện tập hoặc tìm hỗ trợ ở đâu.

Trong bốn thí nghiệm công bố năm 2012, Breines và Chen xem xét phản ứng của người tham gia sau khi đối diện thiếu sót hoặc sai lầm. Một thí nghiệm ghi nhận nhóm được hướng dẫn tự cảm thông dành nhiều thời gian học hơn sau lần làm bài kiểm tra thất bại so với các nhóm đối chứng.

Xây dựng các mối quan hệ tôn trọng

Yêu thương chính bản thân mình giúp bạn chú ý đến cách được đối xử và những giới hạn cần trao đổi. Bạn cũng cần lắng nghe nhu cầu của người khác để hai bên tìm cách phối hợp và duy trì sự tôn trọng qua hành động thực tế.

Nghiên cứu của Körner và cộng sự công bố trên Personal Relationships năm 2024 khảo sát 209 cặp đôi. Mức tự cảm thông gắn với tình huống trong mối quan hệ có liên hệ tích cực với sự hài lòng về quan hệ của người bạn đời.

Những trở ngại khi học cách yêu bản thân

Những thói quen đã hình thành từ lâu có thể khiến việc quan tâm đến mình trở nên khó khăn. Nhận ra trở ngại giúp bạn chọn một phần nhỏ để điều chỉnh thay vì tiếp tục trách mình vì chưa làm được.

Áp lực phải trở nên hoàn hảo

Nếu chỉ cho phép mình hài lòng khi mọi thứ đều tốt, bạn có thể liên tục tìm thấy lý do để chưa được nghỉ hoặc chưa xứng đáng được ghi nhận. Một sai sót nhỏ cũng dễ che khuất những phần đã làm được. Tiêu chuẩn cao sẽ khó thực hiện khi không tính đến thời gian và nguồn lực thực tế.

Bạn có thể xác định trước yêu cầu cần đạt của từng nhiệm vụ rồi kiểm tra theo những tiêu chí đó. Phần cần hoàn thiện thêm được đưa vào kế hoạch thay vì trở thành lý do phủ nhận toàn bộ kết quả.

Thói quen so sánh với người khác

Khi nhìn vào thành tích hoặc hình ảnh của người khác, bạn thường không biết đầy đủ hoàn cảnh phía sau. Họ có thể đang ở giai đoạn khác hoặc nhận được những nguồn lực bạn chưa có. Việc dùng kết quả ấy để kết luận mình kém cỏi dễ bỏ qua bối cảnh quan trọng.

Nếu một sự so sánh khiến bạn quan tâm, hãy xác định điều cụ thể mình muốn học từ đó. Bạn có thể tìm hiểu cách người kia rèn kỹ năng rồi chọn phần phù hợp với điều kiện của mình. Những thông tin chỉ khiến bạn tự hạ thấp bản thân có thể được giảm bớt trong thời gian này.

Phụ thuộc vào sự công nhận

Lời khen có thể khiến bạn vui và biết một đóng góp đã được ghi nhận. Nhưng nếu chỉ yên tâm khi người khác hài lòng, bạn sẽ khó nói ra nhu cầu hoặc từ chối việc vượt khả năng. Kỳ vọng của mỗi người lại khác nhau. Bạn có thể nhận những phản hồi trái ngược về cùng một việc mình làm.

Hãy kết hợp phản hồi với những căn cứ bạn có thể quan sát như mức chuẩn bị và chất lượng công việc. Bạn vẫn được phép điều chỉnh sau góp ý mà không phải đồng ý với mọi đánh giá về mình.

Cảm giác có lỗi khi ưu tiên mình

Bạn có thể thấy áy náy khi nghỉ hoặc dành thời gian cho sở thích vì còn người đang cần hỗ trợ. Trước khi kết luận lựa chọn của mình là sai, hãy xem lại trách nhiệm đã thống nhất và nhu cầu thực tế của các bên.

Khi muốn sống vì bản thân nhiều hơn, bạn có thể bắt đầu bằng việc trao đổi một khoảng thời gian cụ thể để nghỉ hoặc học điều mình thích. Nếu đang chăm sóc người thân, hãy xem có thể chia sẻ phần việc nào với người khác. Nhu cầu của bạn cần được đưa vào kế hoạch chung để có cơ hội được đáp ứng.

10 cách yêu bản thân từ những việc nhỏ

Học cách yêu bản thân có thể bắt đầu từ một việc bạn đủ điều kiện thực hiện trong hôm nay. Bạn chọn điều đang cần nhất rồi quan sát cách nó phù hợp với nhịp sống của mình.

Lắng nghe cảm xúc và nhu cầu

Dành một khoảng ngắn để nhận ra mình đang thấy thế nào và điều gì vừa xảy ra. Bạn có thể ghi vài dòng nếu khó sắp xếp suy nghĩ. Cảm xúc không nhất thiết cho biết ngay bạn nên làm gì. Nó cung cấp thông tin để bạn tiếp tục tìm hiểu tình huống.

Sau đó, thử xác định nhu cầu gần nhất như cần nghỉ, cần làm rõ yêu cầu hoặc muốn được lắng nghe. Bạn chọn một hành động có thể thực hiện thay vì buộc mình phải giải quyết hết mọi vấn đề ngay lúc đó.

Nói với mình bằng lời tử tế

Hãy chú ý cách bạn nhận xét về mình sau một việc chưa tốt. Một lời kết luận như mình chẳng làm được gì sẽ khó giúp xác định điều cần sửa. Bạn có thể diễn đạt lại bằng sự việc cụ thể và phần cần cải thiện.

Với một báo cáo nộp muộn, bạn ghi nhận mình đã đánh giá thiếu thời gian kiểm tra rồi bổ sung bước đó cho lần sau. Lời tử tế vẫn có thể thừa nhận lỗi và yêu cầu thay đổi mà không buộc bạn phải nói những điều tích cực mình chưa tin.

Chăm sóc cơ thể đều đặn

Chăm sóc cơ thể có thể bắt đầu bằng việc giữ những bữa ăn phù hợp và bố trí thời gian ngủ nghỉ tương đối ổn định. Chọn hoạt động vận động vừa sức với tình trạng sức khỏe. Những việc đơn giản này cần được sắp xếp trong lịch thực tế. Bạn có thể bắt đầu từ thói quen đang dễ bị bỏ qua nhất.

Nếu lịch làm việc thay đổi hoặc có trách nhiệm chăm sóc người khác, hãy điều chỉnh mục tiêu theo điều kiện hiện tại. Khi gặp vấn đề sức khỏe kéo dài, việc trao đổi với nhân viên y tế phù hợp sẽ giúp bạn có hướng chăm sóc cụ thể hơn.

Nghỉ ngơi trước khi quá sức

Bạn có thể chủ động bố trí khoảng nghỉ giữa những nhiệm vụ cần tập trung thay vì chờ làm xong toàn bộ mới dừng. Cách nghỉ có thể đơn giản như đi lại hoặc ngồi yên trong một khoảng không bị thúc giục. Trong lịch tuần, hãy dành chỗ cho hoạt động giúp mình tạm rời yêu cầu công việc. Khoảng này nên được sắp xếp theo những trách nhiệm thực tế bạn đang có.

Nếu thường xuyên không có thời gian nghỉ, hãy xem lại khối lượng và những phần việc có thể thương lượng. Việc cố chịu thêm không giải quyết được một lịch trình vốn đã vượt nguồn lực của bạn.

Tập nói không với điều vượt giới hạn

Trước khi nhận thêm việc, kiểm tra thời gian và trách nhiệm đang có. Nếu không đủ khả năng, bạn nói rõ phần chưa thể đáp ứng. Có thể đề xuất thời hạn khác hoặc thu hẹp phạm vi. Câu trả lời nên giúp người liên quan hiểu điều gì cần thay đổi.

Nếu chưa quen giữ giới hạn, bạn có thể bắt đầu từ một yêu cầu nhỏ và diễn đạt ngắn gọn theo tình huống. Bạn được lựa chọn những thông tin riêng tư cần chia sẻ để người khác hiểu vấn đề mà vẫn giữ sự thoải mái của mình.

Dành thời gian cho sở thích riêng

Dành thời gian cho bản thân là tạo một khoảng cho điều bạn thấy thích hoặc có ý nghĩa. Hoạt động ấy có thể là đọc sách, nghe nhạc, trồng cây hay làm một món ăn quen thuộc. Nó không nhất thiết phải tạo thành tích hoặc trở thành một kỹ năng kiếm tiền.

Bạn có thể chọn thời lượng nhỏ để dễ duy trì trong lịch đang có. Nếu chưa biết mình thích gì, hãy thử vài hoạt động ít tốn kém rồi xem trải nghiệm nào khiến mình muốn tiếp tục.

Giảm tiếp xúc với nội dung gây tự ti

Quan sát xem sau khi xem một tài khoản hoặc nhóm nội dung, bạn thường cảm thấy thế nào. Nếu liên tục thấy mình thiếu sót hoặc bị thúc ép phải giống một hình mẫu, bạn có thể giảm thời gian tiếp xúc. Những thao tác như bỏ theo dõi hoặc tắt thông báo giúp điều chỉnh những gì xuất hiện trước mắt.

Bạn có thể chủ động chọn nội dung có bối cảnh rõ và phục vụ điều mình đang học để tạo môi trường thông tin phù hợp hơn với nhu cầu. Việc điều chỉnh này vẫn cho phép bạn tiếp xúc với hình ảnh thành công và những ý kiến khác biệt theo cách hữu ích cho mình.

Đặt mục tiêu vừa sức để tiến bộ

Chọn một hành động đủ cụ thể để biết mình sẽ bắt đầu thế nào. Nếu muốn đọc đều hơn, bạn có thể bố trí một khoảng ngắn vào ngày có lịch phù hợp. Sau thời gian thử, xem mình đã thực hiện được đến đâu và trở ngại nằm ở chỗ nào.

Một tuần làm ít hơn dự kiến vẫn cung cấp thông tin để bạn điều chỉnh mục tiêu theo lịch và sức lực thực tế. Cách yêu bản thân nhiều hơn có thể là chọn bước nhỏ đủ khả năng duy trì ở giai đoạn này.

Tự thưởng phù hợp với điều kiện

Tự thưởng cho bản thân là một cách ghi nhận công sức hoặc một dấu mốc có ý nghĩa. Bạn có thể chọn thời gian làm điều mình thích hay một món nhỏ theo sở thích và ngân sách đang có.

Không cần đợi đạt mục tiêu lớn mới cho phép mình có niềm vui. Những nhu cầu cơ bản như ăn đủ và nghỉ ngơi cũng không nên bị giữ lại để làm phần thưởng cho thành tích. Bạn vẫn cần chăm sóc mình trong những ngày kết quả chưa tốt.

Chủ động tìm sự giúp đỡ khi cần

Bạn không phải làm mọi thứ một mình mới chứng minh được mình có năng lực. Khi gặp khó, hãy xác định đang cần thông tin, người lắng nghe hay sự hỗ trợ thực tế. Sau đó chọn người phù hợp để trao đổi. Một đề nghị cụ thể sẽ giúp họ hiểu có thể hỗ trợ bạn thế nào.

Nếu buồn bã, căng thẳng hoặc khó ngủ kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt, bạn nên tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý có đào tạo phù hợp hoặc bác sĩ chuyên khoa. Những thói quen tự chăm sóc có thể đồng hành với quá trình hỗ trợ và cần được kết hợp với việc đánh giá, điều trị khi cần.

Thực hành yêu bản thân trong tình huống khó

Những lúc thất vọng hoặc bị tác động bởi ý kiến người khác thường khiến việc quan tâm đến mình khó hơn. Bạn có thể bắt đầu từ việc hiểu điều đã xảy ra rồi chọn phần mình đủ khả năng xử lý.

Khi thất bại hoặc mắc sai lầm

Trước hết, gọi tên sự việc và hậu quả cụ thể. Nếu lỗi ảnh hưởng đến người khác, bạn xem phần trách nhiệm cùng việc cần khắc phục. Sau đó mới nhìn lại nguyên nhân. Cách làm này giúp tập trung vào vấn đề đang cần giải quyết.

Bạn có thể cần thời gian để buồn hoặc thất vọng trước khi sẵn sàng thử lại. Khi đã đủ bình tĩnh, hãy chọn một bước nhỏ như sửa phần sai, hỏi thêm hướng dẫn hoặc điều chỉnh kế hoạch để thực hiện trách nhiệm về điều đã làm.

Khi bị chê bai hoặc từ chối

Một lời chê có thể chứa thông tin hữu ích hoặc chỉ thể hiện cách nhìn của người nói. Bạn xem họ đang nhận xét hành vi nào và có căn cứ gì. Nếu chưa rõ, có thể hỏi thêm ví dụ trước khi quyết định phần cần tiếp nhận.

Với lời xúc phạm hoặc nhận xét hạ thấp con người, bạn được phép kết thúc cuộc trao đổi hay tìm sự hỗ trợ phù hợp. Một lần bị từ chối cũng chưa cho biết toàn bộ năng lực của bạn. Bạn có thể xem lại yêu cầu của cơ hội đó. Mức phù hợp còn phụ thuộc vào điều kiện và những gì bạn đang có ở thời điểm ấy.

Khi nhu cầu cá nhân khác kỳ vọng gia đình

Trước khi trao đổi, bạn làm rõ điều mình muốn cùng lý do nó quan trọng và tìm hiểu gia đình đang lo điều gì về lựa chọn ấy. Hai bên có thể có những mục tiêu chung nhưng khác nhau về cách thực hiện.

Muốn sống cho chính mình, bạn cần xem cả khả năng thực hiện và những trách nhiệm đang chia sẻ. Có thể trình bày kế hoạch cùng phương án dự phòng để cuộc trao đổi cụ thể hơn. Khi chưa thể thay đổi ngay, bạn vẫn có thể thương lượng từng phần trong giới hạn hiện tại.

Khi cảm thấy mình đang tụt lại

Hãy xác định bạn đang thấy chậm ở khía cạnh nào và đang dùng mốc nào để đánh giá. Có thể đó là mức thu nhập, tiến độ học tập hoặc một kế hoạch cá nhân. Sau đó xem mốc ấy có phù hợp với hoàn cảnh cùng nhu cầu của mình không.

Bạn có thể nhìn lại những việc đã làm được và chọn một mục tiêu gần để tiếp tục. Nếu cần thay đổi hướng đi, hãy thu thập thông tin trước khi quyết định. Sống theo cách mình muốn vẫn cần tính đến nguồn lực và những điều có thể thực hiện từng bước.

Những hiểu lầm về yêu bản thân

Một số thông điệp phổ biến có thể khiến việc yêu mình trở thành thêm một yêu cầu phải hoàn thành. Hiểu rõ những giới hạn dưới đây giúp bạn thực hành gần với đời sống hơn.

Phải luôn vui vẻ và tích cực

Buồn, giận hoặc thất vọng đều có thể xuất hiện khi gặp chuyện khó và chưa cho biết bạn đã chăm sóc mình tốt hay chưa. Bạn có thể thừa nhận cảm xúc rồi tìm cách bày tỏ mà không gây hại cho người khác.

Bạn cũng không cần lập tức tìm mặt tốt của mọi trải nghiệm. Có lúc điều cần làm chỉ là nghỉ, nói chuyện với người tin cậy hoặc xử lý một nhu cầu trước mắt. Cảm xúc có thể thay đổi theo thời gian khi hoàn cảnh và cách ứng phó thay đổi.

Chấp nhận mình là không cần thay đổi

Chấp nhận là nhìn nhận tình trạng hiện tại đủ rõ để biết mình đang có gì và cần gì. Khi thừa nhận một kỹ năng còn yếu hoặc một thói quen đang gây khó khăn, bạn có thêm cơ sở lựa chọn cách điều chỉnh phù hợp.

Thay đổi vẫn cần công sức và trách nhiệm. Bạn có thể luyện tập hoặc xin góp ý mà không dùng lời xúc phạm để ép mình tiến bộ. Tiêu chí là hành vi và kết quả đã thay đổi ra sao sau quá trình thực hiện.

Chăm sóc bản thân phải tốn nhiều tiền

Nhiều cách sống tốt với bản thân bắt đầu từ việc sắp xếp lại thời gian và nguồn lực đang có. Một bữa ăn đều đặn, khoảng nghỉ hoặc cuộc trò chuyện với người tin cậy không nhất thiết đòi hỏi một khoản mua sắm mới. Bạn có thể chọn điều thiết thực nhất với hoàn cảnh hiện tại.

Chi tiền cho sở thích hoặc dịch vụ chăm sóc là lựa chọn cá nhân nếu phù hợp với nhu cầu và ngân sách. Bạn không cần mua giống người khác để chứng minh mình biết yêu bản thân. Cảm giác dễ chịu sau mua sắm cũng cần được xem cùng ảnh hưởng đến tài chính sau đó.

Yêu mình đủ thì ai cũng sẽ yêu mình

Tình cảm và hành vi của người khác còn phụ thuộc vào nhu cầu, lựa chọn và cách ứng xử của chính họ. Bạn không thể quyết định việc ấy chỉ bằng cách chăm sóc mình tốt hơn. Hai bên cần có sự đồng thuận để xây dựng quan hệ. Những cam kết chung cũng cần được thực hiện từ cả hai phía.

Khi không được đáp lại, bạn có thể buồn mà không kết luận mình chưa xứng đáng được yêu thương. Hãy xem cách hai bên đối xử và điều bạn có thể lựa chọn trong quan hệ đó. Học cách yêu thương chính bản thân mình bao gồm việc tìm hỗ trợ và cân nhắc những giới hạn cần giữ.

Kết luận

Yêu bản thân được thể hiện qua cách bạn quan tâm đến nhu cầu, ứng xử với thiếu sót và lựa chọn những điều phù hợp với mình. Bạn vẫn có thể học hỏi, nhận trách nhiệm và chăm sóc người khác trong quá trình ấy. Những việc nhỏ được thực hiện đều sẽ giúp bạn hiểu rõ cách mình cần được hỗ trợ.

Nếu đang tìm cách sống cho bản thân mình nhiều hơn, hãy chọn một việc đủ cụ thể để bắt đầu trong tuần này. Đó có thể là giữ một khoảng nghỉ hoặc trao đổi sớm về việc vượt khả năng. Sau khi thử, bạn xem điều gì hữu ích để tiếp tục và điều gì cần điều chỉnh cho phù hợp hơn.