Tinh thần khởi nghiệp là gì? Làm sao để giữ mãi tinh thần khởi nghiệp?

Tinh thần khởi nghiệp là gì?

Tinh thần khởi nghiệp là sự chủ động nhận diện cơ hội, tìm giải pháp và hành động để tạo ra giá trị trong điều kiện còn nhiều điều chưa chắc chắn. Tinh thần ấy thể hiện qua cách bạn quan sát vấn đề, kiểm tra ý tưởng, sử dụng nguồn lực và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.

Entrepreneurial mindset nhấn mạnh cách nhận ra cơ hội, hành động bằng nguồn lực đang có và học từ kết quả khi còn nhiều điều chưa chắc chắn. Entrepreneurship có phạm vi rộng hơn, có thể nói về hoạt động hoặc năng lực khởi nghiệp. Trong khung EntreComp, năng lực này gắn với việc hành động dựa trên cơ hội, ý tưởng và chuyển chúng thành giá trị cho người khác. Giá trị có thể mang tính tài chính, xã hội hoặc văn hóa.

Vai trò và ý nghĩa của tinh thần khởi nghiệp

Giá trị của tinh thần khởi nghiệp thể hiện rõ khi một vấn đề được chuyển thành hành động có mục tiêu. Ở mỗi phạm vi, hành động đó có thể phục vụ việc học, cải thiện công việc hoặc xây dựng một giải pháp kinh doanh. Kết quả còn phụ thuộc vào chuyên môn, nguồn lực, nhu cầu thực tế và cách triển khai.

Đối với cá nhân và người khởi nghiệp

Khi có tinh thần khởi nghiệp, bạn tập thói quen tìm hiểu điều mình chưa biết và chủ động xử lý vấn đề trong phạm vi có thể. Chẳng hạn, một sinh viên nhận thấy nhiều bạn khó tìm đồ dùng học tập đã qua sử dụng có thể bắt đầu bằng việc hỏi nhu cầu và thử cách kết nối người mua với người bán.

Quá trình ấy cho bạn cơ hội thực hành kỹ năng giải quyết vấn đề, giao tiếp và ra quyết định ngay trong công việc cụ thể. Bạn có thể theo dõi việc mình đã làm rõ nhu cầu nào, thử cách kết nối ra sao và quyết định gì sau phản hồi.

Đối với doanh nghiệp

Trong doanh nghiệp, sự chủ động của đội ngũ có thể giúp phát hiện những bất tiện mà quy trình hiện tại chưa xử lý tốt. Một nhân viên chăm sóc khách hàng nhận thấy khách phải nhắc lại thông tin nhiều lần có thể đề xuất cải thiện bước bàn giao, thay vì chỉ xử lý riêng từng cuộc gọi.

Ý tưởng như vậy cần được kiểm tra bằng kết quả cụ thể, chẳng hạn số hồ sơ thiếu thông tin hoặc thời gian xử lý. Khi doanh nghiệp tạo điều kiện thử nghiệm và đánh giá, sáng kiến có cơ hội trở thành cải tiến thực tế. Tinh thần khởi nghiệp phát huy tác dụng thông qua cách tổ chức công việc này, thay vì chỉ xuất hiện trong những lời kêu gọi đổi mới.

Đối với xã hội và nền kinh tế

Khi ý tưởng đáp ứng một nhu cầu thực và được triển khai phù hợp, cộng đồng có thể có thêm sản phẩm, dịch vụ hoặc cách giải quyết vấn đề. Những hoạt động kinh doanh phát triển được cũng có khả năng tạo việc làm và sử dụng nguồn lực ở địa phương. OECD xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng người khởi nghiệp có đóng góp đối với năng suất, đổi mới, việc làm và hòa nhập xã hội.

Tuy nhiên, những đóng góp này phụ thuộc vào chất lượng hoạt động kinh doanh và điều kiện của từng nơi. Một dự án có tinh thần đổi mới vẫn phải giải quyết được nhu cầu, vận hành có trách nhiệm và duy trì nguồn lực. Vì thế, cần nhìn tinh thần khởi nghiệp như một yếu tố hỗ trợ hành động, không dùng nó để giải thích mọi kết quả tăng trưởng.

Các yếu tố hình thành tinh thần khởi nghiệp

Tinh thần khởi nghiệp được nuôi dưỡng qua động lực, kiến thức và những cơ hội thực hành phù hợp. Một người có thể muốn thử ý tưởng nhưng cần thêm kinh nghiệm, người hỗ trợ hoặc môi trường cho phép hành động. Việc nhận diện phần còn thiếu giúp bạn chọn cách rèn luyện sát với hoàn cảnh của mình.

Động lực cá nhân và vấn đề muốn giải quyết

Động lực thường rõ hơn khi bạn biết mình muốn cải thiện điều gì và cho ai. Có người muốn chủ động trong công việc, có người muốn phục vụ một nhóm khách hàng cụ thể, cũng có người quan tâm đến một vấn đề của cộng đồng. Mục tiêu càng rõ, bạn càng dễ lựa chọn việc cần làm trước.

Bạn có thể bắt đầu bằng cách mô tả một vấn đề mình thường gặp, người chịu ảnh hưởng và lý do muốn giải quyết. Chẳng hạn, thay vì đặt mục tiêu mở một cửa hàng vì thấy người khác kinh doanh, hãy tìm hiểu khu vực mình định phục vụ đang thiếu điều gì. Động lực cá nhân khi đó được kết nối với một nhu cầu có thể kiểm tra.

Kiến thức, trải nghiệm và niềm tin vào khả năng thực hiện

Kiến thức chuyên môn giúp bạn hiểu vấn đề, còn trải nghiệm thực tế cho biết những khó khăn khi bắt tay vào làm. Người từng phục vụ khách hàng thường có cơ hội quan sát câu hỏi, phàn nàn và nhu cầu lặp lại. Những thông tin này có thể gợi mở ý tưởng khởi nghiệp hoặc cách cải tiến dịch vụ.

Niềm tin vào khả năng thực hiện nên được xây dựng qua những nhiệm vụ vừa sức. Bạn có thể hoàn thành một cuộc trao đổi với khách hàng, thử một phương án đơn giản rồi nhận phản hồi trước khi nhận việc lớn hơn.

EntreComp gom 15 năng lực vào ba nhóm: Ideas & Opportunities về ý tưởng và cơ hội, Resources về nguồn lực, Into action về việc triển khai. Mỗi nhóm có 5 năng lực, giúp bạn xem mình còn thiếu phần nào từ nhận ra cơ hội đến tổ chức thực hiện.

Môi trường học tập, làm việc và cơ hội thực hành

Một môi trường hỗ trợ cần có chỗ cho người học hoặc nhân viên đề xuất, thực hiện và nhận phản hồi. Nếu chỉ được nghe về sáng tạo nhưng không có cơ hội thử, người tham gia khó biết ý tưởng của mình có phù hợp hay không. Nhiệm vụ thực tế, người hướng dẫn và quyền chủ động trong phạm vi rõ ràng giúp quá trình học có cơ sở hơn.

Nghiên cứu công bố trên Science năm 2017 phân ngẫu nhiên 1.500 chủ cơ sở kinh doanh siêu nhỏ ở Lomé, Togo, vào ba nhóm 500 người: đào tạo kinh doanh truyền thống, đào tạo tính chủ động cá nhân và nhóm đối chứng. Qua bốn đợt khảo sát từ tháng 9/2014 đến tháng 9/2016, nhóm được phân vào chương trình đào tạo tính chủ động cá nhân có mức lợi nhuận hằng tháng bình quân cao hơn khoảng 30% so với nhóm đối chứng. Chương trình này kết hợp học trên lớp với hỗ trợ thực hành tại cơ sở kinh doanh. Với người học ở bối cảnh khác, cần xem cách đào tạo và điều kiện áp dụng thay vì lấy tỷ lệ này làm kết quả chắc chắn.

Khóa học CEO

Phát triển năng lực nhìn toàn doanh nghiệp, lựa chọn ưu tiên và xây cơ chế thực thi cho vai trò CEO.

Xem khóa học

Cộng đồng khởi nghiệp và mạng lưới hỗ trợ

Cộng đồng khởi nghiệp có thể giúp bạn tìm người cùng quan tâm, trao đổi kinh nghiệm và nhận phản hồi về một vấn đề đang xử lý. Mạng lưới hỗ trợ cũng có thể gồm đồng nghiệp, khách hàng, người hướng dẫn hoặc đối tác có chuyên môn bổ sung. Điều cần xác định là bạn đang cần kiến thức, phản hồi hay nguồn lực cụ thể nào.

Khi tham gia một cộng đồng, nên mang theo câu hỏi hoặc tình huống thực tế để trao đổi. Sau cuộc gặp, hãy ghi lại điều có thể áp dụng, thông tin cần kiểm chứng và người có thể tiếp tục hỗ trợ. Cách làm này giúp kết nối đi vào công việc thực tế thay vì chỉ dừng ở việc mở rộng danh sách quen biết.

Cách rèn luyện và duy trì tinh thần khởi nghiệp

Bạn có thể rèn luyện tinh thần khởi nghiệp bằng cách chọn một vấn đề vừa sức và đi qua một vòng thực hành có phản hồi. Mục tiêu ban đầu là học cách quan sát, kiểm tra và ra quyết định, không cần tạo ngay một dự án lớn. Babson College cũng nhấn mạnh các năng lực và kỹ năng khởi nghiệp có thể được thực hành, phát triển.

Quan sát vấn đề và xác định người cần giải pháp

Hãy bắt đầu từ một việc gây bất tiện mà bạn có thể tiếp cận để tìm hiểu. Ghi lại ai gặp vấn đề, vấn đề xuất hiện khi nào và họ đang giải quyết bằng cách gì. Những chi tiết này giúp ý tưởng kinh doanh gắn với hoàn cảnh của người sử dụng.

Ví dụ bạn muốn phục vụ bữa trưa cho nhân viên ở một khu văn phòng. Trước tiên, hãy tìm hiểu họ gặp khó khăn về thời gian đặt món, lựa chọn thực đơn hay việc giao hàng. Mỗi vấn đề sẽ cần một giải pháp khác nhau, nên việc xác định nhu cầu cần được thực hiện trước khi quyết định bán gì.

Kiểm tra giả định trước khi đầu tư lớn

Hãy chọn giả định mà nếu sai sẽ khiến phương án không còn đáng triển khai hoặc phải thay đổi đáng kể. Đó có thể là khách hàng thực sự có nhu cầu, chấp nhận mức giá hay sẵn sàng thay đổi thói quen đang có.

Trong ví dụ bữa trưa, lời nhận xét món ăn hấp dẫn chưa cho biết người xem có đặt mua hay không. Bạn cần tìm hiểu thời điểm họ muốn nhận món, mức giá chấp nhận và cách đặt hàng thuận tiện. Thông tin về hành vi thực tế giúp đánh giá cơ hội kinh doanh có cơ sở hơn một lời khen chung chung.

Thực hiện một thử nghiệm trong giới hạn cho phép

Trước khi thử, hãy xác định thời gian, tiền và công sức có thể sử dụng mà không ảnh hưởng đến những trách nhiệm thiết yếu. Nguyên tắc affordable loss trong Effectuation hướng người khởi nghiệp xem xét mức tổn thất mình chấp nhận được. Đây là một cách tiếp cận quản trị rủi ro khi kết quả còn khó dự đoán.

Với tình huống bữa trưa giả định, bạn có thể thử nhận đơn trong một phạm vi nhỏ, phù hợp năng lực phục vụ và các yêu cầu cần đáp ứng. Ghi rõ điều muốn kiểm tra, dữ liệu cần thu thập và điều kiện phải dừng. Một thử nghiệm có giới hạn giúp bạn biết mình đang học điều gì và tránh mở rộng theo cảm tính.

Thu thập phản hồi và quyết định bước tiếp theo

Sau khi thử, hãy xem kết quả thực tế và trao đổi với người đã sử dụng. Trong Lean Startup, vòng lặp Build-Measure-Learn nối việc xây dựng, đo lường và học hỏi để kiểm tra giải pháp. Điều cần rút ra là những phản hồi đó ủng hộ hay khiến bạn phải xem lại giả định ban đầu.

Giả sử người bán bữa trưa nhận thấy khách thích món ăn nhưng ngại đặt sát giờ nghỉ. Người bán có thể thử nhận đặt trước, điều chỉnh thời gian giao rồi theo dõi phản hồi về cách phục vụ mới trước khi cân nhắc thay sản phẩm.

Dựa trên kết quả, bạn có thể tiếp tục, điều chỉnh hoặc dừng cách làm đang thử. Việc chọn mô hình khởi nghiệp hay thay đổi cách kinh doanh cần dựa trên nhu cầu đã quan sát và nguồn lực có thể duy trì.

Duy trì thói quen học tập và kết nối

Để việc học không dừng sau một lần thử, hãy chọn một kỹ năng đang thiếu và dành thời gian đều đặn cho nó. Câu hỏi đang vướng trong công việc sẽ quyết định bạn cần đọc thêm, quan sát khách hàng hay trao đổi với người có kinh nghiệm.

Khi đang thiếu phương án, bạn có thể dùng tư duy sáng tạo để tìm thêm cách giải quyết. Trước khi chọn một phương án để thử, tư duy phản biện giúp đối chiếu thông tin và giả định mà phương án đó dựa vào.

Để theo dõi tiến bộ, hãy ghi lại những quyết định đã được làm rõ hoặc vấn đề đã xử lý tốt hơn. Bản ghi cũng nên nêu điều bạn còn chưa biết để xác định việc cần học tiếp.

Lãnh đạo cần làm gì để giữ được tinh thần khởi nghiệp trong doanh nghiệp?

Sự chủ động cần có chỗ trong cách phân công và ra quyết định, không chỉ trong lời kêu gọi đổi mới. Người lãnh đạo phải làm rõ nhân viên được tự quyết đến đâu, nguồn lực nào sẵn có và ai cùng đánh giá thử nghiệm.

Tạo cơ chế tiếp nhận và thử nghiệm sáng kiến

Một đề xuất nên nêu được vấn đề, người chịu ảnh hưởng, phương án dự kiến và nguồn lực cần sử dụng. Doanh nghiệp cần xác định người tiếp nhận, thời hạn phản hồi và tiêu chí chọn sáng kiến để thử. Nhân viên khi đó biết cách đưa ý tưởng vào quy trình thay vì chỉ chờ cơ hội phát biểu.

Chẳng hạn, với đề xuất cải thiện bước bàn giao khách hàng, quản lý có thể cho thử tại một nhóm trước. Phạm vi thử cần làm rõ người phụ trách, dữ liệu được sử dụng và cách theo dõi hồ sơ thiếu thông tin. Sau khi có kết quả, doanh nghiệp mới quyết định điều chỉnh hoặc áp dụng rộng hơn.

Làm gương trong việc học hỏi và điều chỉnh quyết định

Khi nhận ra một giả định chưa đúng, người quản lý cần nêu rõ điều phải thay đổi và lý do. Giải thích cách đi đến quyết định cho đội ngũ cũng quan trọng như tiếp nhận thông tin họ cung cấp.

Trong cuộc họp đánh giá, hãy xem lại vấn đề, hành động đã làm và kết quả nhận được thay vì bắt đầu bằng việc tìm người chịu lỗi. Trách nhiệm vẫn phải được làm rõ, nhưng người thực hiện cần có cơ hội trình bày bằng chứng và đề xuất cách xử lý.

Phân bổ nguồn lực và khuyến khích hợp tác

Một sáng kiến cần thời gian, người thực hiện và quyền tiếp cận những thông tin cần thiết. Nếu không xác định các điều kiện này, việc thử ý tưởng dễ trở thành nhiệm vụ thêm mà nhân viên phải tự xoay xở. Người quản lý nên làm rõ nguồn lực được dành cho thử nghiệm và những công việc cần sắp xếp lại.

Khi sáng kiến liên quan nhiều bộ phận, cần thống nhất ai cung cấp dữ liệu, ai thực hiện và ai đánh giá. Ví dụ, cải thiện bàn giao khách hàng có thể cần phối hợp giữa bán hàng và chăm sóc khách hàng. Việc phân công cụ thể giúp nhóm xử lý vấn đề chung mà không phải chờ từng bộ phận tự quyết định.

Đánh giá thử nghiệm và ghi nhận đóng góp

Trước khi triển khai, doanh nghiệp nên xác định kết quả cần theo dõi và tiêu chí ra quyết định. Sau thử nghiệm, hãy đánh giá cả tác dụng của giải pháp lẫn thông tin mới thu được. Một đề xuất chưa đạt mục tiêu vẫn có thể giúp loại bỏ một giả định sai, nếu quá trình kiểm tra được thực hiện có trách nhiệm.

Việc ghi nhận nên gắn với đóng góp cụ thể như tìm ra vấn đề, kiểm tra dữ liệu, phối hợp thực hiện hoặc rút ra bài học có thể áp dụng. Người quản lý cần nêu rõ đóng góp nào đã giúp nhóm đưa ra quyết định tiếp theo.

Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm khi có hành động vượt phạm vi được cho phép hoặc bỏ qua yêu cầu thiết yếu. Cơ chế này giúp nhân viên hiểu doanh nghiệp khuyến khích sáng kiến và coi trọng chất lượng thực hiện.

Những hiểu lầm về tinh thần khởi nghiệp

Một số cách hiểu dễ khiến người mới đánh giá sai ý tưởng hoặc dành nguồn lực vượt khả năng. Những biểu hiện như hào hứng, dám thử và kiên trì cần được đặt trong hoàn cảnh cụ thể. Khi hiểu rõ giới hạn của từng hành động, bạn sẽ có cơ sở lựa chọn việc phù hợp hơn.

Có ý tưởng hay là đã có cơ hội kinh doanh

Ý tưởng hấp dẫn với người nghĩ ra chưa cho biết người khác có cần và sẵn sàng sử dụng giải pháp đó hay không. Muốn xem xét cơ hội kinh doanh, cần hiểu vấn đề của khách hàng, lý do họ đổi từ cách đang dùng và khả năng triển khai bằng nguồn lực thực tế.

Trong ví dụ giả định về đồ dùng học tập, nhóm sinh viên có thể thử kết nối một số người mua với người bán trước khi xây ứng dụng. Nếu nhu cầu chủ yếu là tìm được nhau và giao dịch thuận tiện, đầu tư ngay nhiều tính năng chưa chắc là việc cần ưu tiên.

Tinh thần khởi nghiệp chỉ dành cho người thành lập doanh nghiệp

Người đi làm, sinh viên hoặc người tham gia hoạt động cộng đồng đều có thể thể hiện sự chủ động tạo giá trị. Một nhân viên đề xuất cải thiện quy trình hoặc một nhóm sinh viên giải quyết nhu cầu trong trường đang có cơ hội thực hành những hành vi này. Mỗi người cần lựa chọn phạm vi hành động phù hợp với vai trò của mình.

Trong công việc, sự chủ động vẫn cần đi cùng quyền hạn và trách nhiệm. Bạn nên trao đổi với người phụ trách trước khi thay đổi quy trình có ảnh hưởng đến khách hàng hoặc đồng nghiệp. Điều này giúp ý tưởng được thử trong điều kiện rõ ràng và có người cùng đánh giá.

Càng mạo hiểm càng thể hiện tinh thần khởi nghiệp

Một quyết định dám thử vẫn cần dựa trên thông tin đang có và khả năng chịu tổn thất của người thực hiện. Hãy xác định nguồn lực có thể sử dụng, điều chưa biết và giới hạn không được vượt qua trước khi cam kết.

Nếu một thử nghiệm có thể ảnh hưởng đến khoản chi thiết yếu hoặc trách nhiệm với người khác, cần giảm phạm vi hay tìm cách kiểm tra phù hợp hơn. Trong công việc, bạn cũng phải tôn trọng các yêu cầu về dữ liệu, chất lượng và an toàn.

Kiên trì nghĩa là giữ nguyên phương án đến cùng

Kiên trì cần được đặt trong mối liên hệ với mục tiêu và bằng chứng đã thu thập. Khi khách hàng vẫn có nhu cầu nhưng cách phục vụ chưa phù hợp, bạn có thể điều chỉnh phương án để tiếp tục giải quyết vấn đề. Nếu nhu cầu hoặc khả năng triển khai không được xác nhận, cần xem lại quyết định theo đuổi.

Người bán bữa trưa trong câu chuyện giả định có thể giữ mục tiêu phục vụ thuận tiện và thay đổi cách nhận đơn. Việc điều chỉnh nên dựa trên phản hồi cụ thể, sau đó được kiểm tra lại. Tiếp tục chi tiền cho một cách làm chưa có cơ sở không tự chứng minh được sự bền bỉ.

Thất bại tự động mang lại kinh nghiệm

Một kết quả không đạt chỉ trở thành bài học khi bạn tìm hiểu điều gì đã xảy ra. Cần xem lại giả định ban đầu, cách thực hiện, dữ liệu ghi nhận và những yếu tố chưa kiểm soát được. Nếu chỉ nhớ mình đã thất bại, bạn có thể lặp lại cùng cách làm mà không nhận ra nguyên nhân.

Trong bản ghi sau lần thử, hãy tách điều đã quan sát khỏi điều đang suy đoán, rồi xác định việc cần kiểm tra tiếp. Nếu chưa đủ phản hồi để trả lời giả định đang kiểm tra hoặc dữ liệu chưa nhất quán, hãy hỏi thêm người dùng hoặc theo dõi lại trước khi mở rộng.

Kết luận

Tinh thần khởi nghiệp thể hiện qua cách bạn nhận diện vấn đề, hành động có trách nhiệm và học từ kết quả. Ở trường học hay trong công việc, bạn vẫn có cơ hội rèn luyện cách tiếp cận ấy.

Bạn có thể bắt đầu bằng một nhu cầu gần mình, xác định người cần giải pháp và chọn thử nghiệm phù hợp với nguồn lực. Sau khi có phản hồi, hãy quyết định bước tiếp theo bằng những điều đã kiểm chứng, đồng thời tiếp tục bổ sung phần còn chưa biết.