← Về trang Kiến thức

Phẩm chất là gì? Những phẩm chất tốt và cách rèn luyện

Kiến thức • Xã hội
Phẩm chất thể hiện qua thái độ, lựa chọn và hành vi của con người

Phẩm chất thường bộc lộ trong những việc rất quen: cách bạn nhận lỗi, hoàn thành việc đã hứa hay đối xử với người đang cần giúp đỡ. Khi học tập hoặc làm việc cùng ai đó, những hành vi này giúp bạn hiểu cách họ sống và ứng xử. Một thành tích hay một lần mắc lỗi chưa đủ để đánh giá toàn bộ con người.

Muốn nhận xét công bằng, cần phân biệt cách ứng xử với khả năng làm việc và tính cách. Khi tự rèn luyện, điều cần xác định là hành vi nào nên thay đổi, thay vì chỉ mong mình trở thành một người tốt hơn.

Phẩm chất là gì?

Phẩm chất là những đặc điểm bên trong thể hiện qua thái độ, cách lựa chọn và hành vi ứng xử của một người. Khi nói về phẩm chất con người trong giáo dục và đời sống, trọng tâm thường là những đức tính như trung thực, nhân ái, chăm chỉ và trách nhiệm.

Phẩm chất của con người được nhận biết qua nhiều tình huống, chẳng hạn có trả lại đồ nhặt được hay báo đúng tiến độ công việc hay không. Phẩm chất cá nhân là cách nói nhấn mạnh những đặc điểm ấy ở từng người, được hình thành và bộc lộ trong quá trình sống.

Mối liên hệ giữa thái độ, lựa chọn và hành vi ứng xử
Để nhận biết phẩm chất cá nhân, cần quan sát cách một người ứng xử trong nhiều tình huống.

Trung thực, khiêm tốn, kiên trì hay bao dung đều là những từ chỉ phẩm chất con người. Tuy nhiên, chỉ gọi tên một đức tính chưa cho biết người đó đã ứng xử ra sao. Với sự trung thực, căn cứ để nhận xét có thể là cách họ báo đúng kết quả, thừa nhận sai sót và sửa thông tin dù việc ấy bất lợi cho mình.

Phẩm chất tốt là gì?

Phẩm chất tốt là những đức tính và cách ứng xử phù hợp với các giá trị đạo đức, thể hiện sự tôn trọng và trách nhiệm với bản thân, người khác và cộng đồng. Trung thực, giữ lời và quan tâm đến người gặp khó khăn là những biểu hiện quen thuộc. Phẩm chất đạo đức của con người cần được nhìn nhận qua hành vi cụ thể và hoàn cảnh thực tế, thay vì chỉ dựa vào lời nói.

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 xác định 5 phẩm chất chủ yếu cần hình thành ở học sinh là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm. Nhóm phẩm chất này phục vụ mục tiêu giáo dục phổ thông, không phải danh sách giới hạn mọi phẩm chất tốt đẹp của con người.

Trung thực, tôn trọng, trách nhiệm và giữ lời là những phẩm chất tốt
Phẩm chất tốt cần được thể hiện bằng hành động cụ thể, đặc biệt trong cách đối xử với người khác.

Đặc điểm của phẩm chất tốt

Phẩm chất tốt được nhận biết qua cách một người xử lý những việc có lựa chọn, có trách nhiệm hoặc có ảnh hưởng đến người khác. Việc đánh giá cần dựa trên hành vi lặp lại, hoàn cảnh xảy ra và cách người đó sửa chữa sau sai sót. Những phẩm chất của con người vì thế không nên được kết luận chỉ từ một lời giới thiệu, một bài kiểm tra hay một ấn tượng ban đầu.

Thể hiện qua hành vi cụ thể, không chỉ qua lời nói

Chẳng hạn, một thành viên trong nhóm tự nhận có trách nhiệm nhưng thường bỏ phần việc đã nhận mà không báo trước. Để đánh giá lời tự nhận ấy, cần xem người đó đã chuẩn bị tài liệu, nộp bài đúng hẹn và phối hợp với nhóm thế nào. Nếu gặp trở ngại, việc giải thích rõ nguyên nhân rồi thống nhất cách khắc phục cũng là hành vi cần ghi nhận. Với sự trung thực, căn cứ tương tự nằm ở cách ghi nhận đúng đóng góp và báo đúng dữ liệu, kể cả khi kết quả chưa tốt.

Có sự nhất quán giữa suy nghĩ, lời nói và hành động

Sự nhất quán thể hiện ở việc giá trị bạn coi trọng được phản ánh trong những cam kết và quyết định cụ thể. Nếu coi trọng công bằng, bạn cần ghi nhận công sức của từng người khi báo cáo kết quả chung. Nếu đề cao trung thực, bạn cần giữ nguyên dữ liệu thực tế ngay cả khi kết quả chưa đạt mong muốn.

Sự thống nhất giữa suy nghĩ, lời nói và hành động trong ứng xử
Sự nhất quán được thể hiện khi những giá trị một người đề cao trở thành căn cứ cho lời nói, quyết định và cách thực hiện.

Tuy vậy, người quan sát không thể biết đầy đủ suy nghĩ bên trong của người khác. Căn cứ phù hợp hơn là lời nói, hành động và cách họ giải thích lựa chọn trong nhiều tình huống. Khi điều kiện thay đổi, bạn vẫn có thể điều chỉnh một cam kết, miễn là thông báo rõ và chịu trách nhiệm về ảnh hưởng của việc điều chỉnh.

Phù hợp với chuẩn mực đạo đức, tôn trọng bản thân và người khác

Phẩm chất tốt thể hiện ở cách bạn cân nhắc quyền lợi và sự an toàn của những người liên quan. Trong công việc, đó có thể là bảo mật thông tin khách hàng, không nhận công của đồng nghiệp và góp ý vào vấn đề cần sửa. Trong gia đình, sự tôn trọng bao gồm lắng nghe nhu cầu, giữ quyền riêng tư và không dùng lời xúc phạm khi bất đồng.

Bạn cũng cần tôn trọng giới hạn của bản thân khi giúp đỡ người khác. Nếu không đủ thời gian để nhận thêm việc, hãy nói rõ khả năng hỗ trợ và phương án thay thế nếu có. Việc từ chối một đề nghị không phù hợp vẫn có thể đi cùng thái độ lịch sự và tinh thần hợp tác.

Được duy trì trong nhiều tình huống, kể cả khi gặp khó khăn

Những phẩm chất tốt đẹp thường được thử thách khi bạn chịu áp lực, có lợi ích riêng hoặc đứng trước lựa chọn khó. Một người trung thực cần báo đúng kết quả cả khi có nguy cơ bị phê bình. Một người có trách nhiệm cần theo dõi việc đã nhận cả khi công việc phát sinh trở ngại.

Sự ổn định không có nghĩa là một người phải xử lý tốt mọi việc ở mọi thời điểm. Cần xem xét mức độ khó khăn, nguồn lực và việc họ có nhận ra, sửa chữa sai sót hay không. Không nên lấy một lần phản ứng thiếu bình tĩnh để kết luận rằng toàn bộ phẩm chất của họ đều kém.

Phân biệt phẩm chất với năng lực, tính cách và kỹ năng

Phẩm chất, năng lực, tính cách và kỹ năng cùng ảnh hưởng đến hành vi, nhưng mỗi khái niệm có trọng tâm đánh giá riêng. Bạn cần xác định mình đang nhận xét về cách ứng xử, khả năng hoàn thành việc hay xu hướng phản ứng của một người. Bảng dưới đây giúp đối chiếu các khái niệm trong cùng một tình huống công việc.

Tiêu chíPhẩm chấtNăng lựcTính cáchKỹ năng
Trọng tâmĐức tính, thái độ và cách ứng xửKhả năng huy động kiến thức, kỹ năng và các đặc điểm cá nhân để hoàn thành hoạt động trong điều kiện cụ thểNhững xu hướng suy nghĩ, cảm xúc và hành vi tương đối ổn địnhCách thực hiện một nhiệm vụ được học và luyện tập
Căn cứ quan sátCách giữ cam kết, xử lý sai sót, đối xử với người khácKết quả công việc gắn với yêu cầu và nguồn lựcCách phản ứng thường gặp trong nhiều hoàn cảnhMức độ thực hiện đúng, thành thạo một thao tác hoặc nhiệm vụ
Ví dụ trong báo cáoTrung thực khi trình bày kết quả chưa đạtPhân tích dữ liệu và đề xuất phương án phù hợpThường thận trọng, thích suy xét trước khi phát biểuSử dụng bảng tính, viết và trình bày báo cáo
Hướng phát triểnThực hành hành vi phù hợp, xem lại lựa chọn và nhận phản hồiKết hợp học kiến thức, luyện kỹ năng và xử lý nhiệm vụ thực tếHiểu xu hướng của mình, điều chỉnh cách phản ứng khi cầnLuyện tập có hướng dẫn và kiểm tra kết quả

Khi đánh giá phẩm chất và năng lực, hãy ghi nhận cả cách người đó làm việc lẫn kết quả họ đạt được. Nếu báo cáo có lỗi, cần tìm hiểu người thực hiện thiếu kiến thức, chưa kiểm tra dữ liệu hay cố ý che giấu thông tin để chọn cách xử lý phù hợp. Người ít nói vẫn có thể phối hợp tốt, và người giao tiếp lưu loát cũng cần được đánh giá qua hành vi cụ thể.

Vì sao cần phát triển các phẩm chất tốt đẹp?

Phát triển phẩm chất tốt giúp bạn có những nguyên tắc ứng xử rõ ràng trong học tập, công việc và các mối quan hệ. Khi gặp việc khó, bạn có căn cứ để cân nhắc mình nên làm gì và cần chịu trách nhiệm đến đâu. Việc rèn luyện cũng giúp người xung quanh hiểu cách phối hợp với bạn, dù kết quả còn phụ thuộc vào năng lực và hoàn cảnh thực tế.

Phẩm chất tốt hỗ trợ xây dựng lòng tin, học tập, công việc và quan hệ
Rèn luyện phẩm chất giúp mỗi người có nguyên tắc ứng xử rõ ràng, hỗ trợ việc học tập, phối hợp công việc và duy trì các mối quan hệ.

Tạo dựng sự tin tưởng trong các mối quan hệ

Lòng tin được hình thành khi người khác nhiều lần thấy thông tin bạn đưa ra chính xác và lời hứa được thực hiện. Một thay đổi được báo sớm cũng cho họ thời gian sắp xếp lại công việc, thay vì bị đặt vào thế chờ đợi.

Vì vậy, trước khi nhận lời, hãy xác định mình có đủ khả năng và thời gian hay không. Nếu mắc lỗi, lời xin lỗi cần đi cùng phần trách nhiệm, cách khắc phục và thời điểm bạn sẽ phản hồi kết quả. Người bị ảnh hưởng cần biết vấn đề đang được xử lý ra sao, chứ không chỉ nghe một lời hứa mới.

Khóa học Kỹ năng mềm

Xây nhóm năng lực nền tảng giúp bạn giao tiếp, phối hợp, suy nghĩ và tự quản lý công việc hiệu quả hơn.

Xem khóa học

Hỗ trợ học tập và phát triển nghề nghiệp

Chăm chỉ và tự giác giúp bạn duy trì những việc cần làm như ôn bài, kiểm tra kết quả và hoàn thành nhiệm vụ. Khi có trách nhiệm, bạn chú ý hơn đến yêu cầu của người nhận bàn giao và chủ động hỏi lại điểm chưa rõ. Những hành vi này hỗ trợ quá trình học và làm việc, nhưng vẫn cần đi cùng phương pháp phù hợp, kiến thức và cơ hội tiếp cận nguồn lực.

Nghiên cứu của Terrie Moffitt và cộng sự, công bố trên PNAS năm 2011, theo dõi nhóm 1.037 trẻ em ở Dunedin, New Zealand đến tuổi 32. Nhóm nghiên cứu ghi nhận khả năng tự kiểm soát thời thơ ấu có liên hệ với sức khỏe, tài chính cá nhân và hành vi phạm pháp khi trưởng thành.

Đây là nghiên cứu quan sát về khả năng tự kiểm soát, không chứng minh rằng rèn mọi phẩm chất đều dẫn đến thành công nghề nghiệp. Trong học tập và công việc, vẫn cần đánh giá cả hành vi, phương pháp thực hiện lẫn điều kiện mà mỗi người có được.

Góp phần xây dựng môi trường sống và làm việc có trách nhiệm

Một tập thể phối hợp thuận lợi hơn khi các thành viên báo đúng thông tin, nhận rõ phần việc và tôn trọng quy tắc chung. Chẳng hạn, thông báo sớm một sự cố cho phép người phụ trách điều chỉnh tiến độ trước khi ảnh hưởng lan rộng. Việc ghi nhận đúng đóng góp cũng giúp hạn chế tranh cãi về trách nhiệm và công sức.

Môi trường có trách nhiệm còn cần cách quản lý và cơ chế phản hồi phù hợp. Nếu nhân viên bị trách phạt chỉ vì báo ra vấn đề, họ có thể ngại chia sẻ ở lần sau. Vì vậy, người quản lý cần tiếp nhận thông tin, làm rõ nguyên nhân và thống nhất cách khắc phục cùng người thực hiện.

Thông tin chính xác, quy tắc chung và phân công rõ ràng trong tập thể
Một môi trường có trách nhiệm cần sự minh bạch trong thông tin, phân định công việc rõ ràng và cách xử lý vấn đề phù hợp.

Ví dụ về phẩm chất tốt đẹp trong học tập, công việc và đời sống

Giữ đúng lời hẹn có thể thể hiện cả trách nhiệm lẫn sự tôn trọng thời gian của người khác. Các tình huống giả định sau giúp làm rõ những phẩm chất thường đi cùng nhau trong cách ứng xử, thay vì tách mỗi đức tính thành một lời tự nhận.

Trung thực, chăm chỉ và tự giác trong học tập

Giả sử một sinh viên chuẩn bị thuyết trình nhưng chưa hiểu phần số liệu lấy từ tài liệu tham khảo. Thay vì đưa số liệu vào cho đủ bài, bạn ấy đọc lại nguồn, hỏi giảng viên và phân biệt phần đã hiểu với phần còn phải kiểm tra. Khi nộp bài, việc dẫn nguồn và không nhận nội dung sao chép là nghiên cứu của mình thể hiện sự trung thực.

Chăm chỉ, tự giác còn nằm ở thời gian học đều và việc tự kiểm tra chỗ chưa hiểu, không chỉ ở một lần nộp bài đúng hạn. Nếu kết quả vẫn chưa tốt, người học cần xem lại phương pháp hoặc tìm hỗ trợ, thay vì cho rằng cứ nỗ lực nhiều là đủ.

Trách nhiệm, chủ động và hợp tác trong công việc

Trong một tình huống giả định, Mai phụ trách gửi báo giá cho khách vào chiều thứ Sáu. Trước khi gửi, Mai phát hiện chi phí vận chuyển trong bảng đang dùng là số liệu cũ. Cô kiểm tra lại với bộ phận liên quan và báo cho người quản lý biết việc xác minh có thể ảnh hưởng thời hạn.

Mai thống nhất với nhóm thời điểm cập nhật, thông báo cho khách và kiểm tra bản báo giá mới trước khi gửi. Sau đó, cô ghi lại nguồn dữ liệu để đồng nghiệp biết cần kiểm tra ở đâu trong lần tiếp theo. Câu chuyện cho thấy trách nhiệm được thể hiện ở việc theo dõi vấn đề đến khi bàn giao rõ ràng, thay vì dừng ở việc thông báo lỗi.

Quy trình nhận nhiệm vụ, chủ động phối hợp và bàn giao công việc
Trách nhiệm còn thể hiện qua cách chủ động xử lý trở ngại, trao đổi với đồng nghiệp và bàn giao đầy đủ.

Khi xác định phẩm chất cá nhân cần thiết cho một vị trí, hãy đối chiếu với yêu cầu và tình huống công việc. Nếu cần trình bày trong CV hoặc phỏng vấn, bạn có thể kể một tình huống có cấu trúc tương tự: nhiệm vụ, lựa chọn, hành động và kết quả thực tế. Hãy dùng trải nghiệm của chính mình và nói rõ phần việc đã làm. Việc phối hợp cũng cần kỹ năng làm việc nhóm để phân công, trao đổi và xử lý bất đồng.

Nhân ái, tôn trọng và giữ lời trong các mối quan hệ

Một người bạn đang gặp khó khăn có thể cần được lắng nghe trước khi muốn nhận lời khuyên. Hỏi họ cần hỗ trợ gì và giữ kín chuyện riêng khi chưa được đồng ý là cách thể hiện sự quan tâm mà vẫn tôn trọng lựa chọn của họ. Nếu đã hẹn cùng giải quyết một việc, bạn cần thu xếp để đến hoặc báo sớm khi không thể giữ hẹn.

Sự giúp đỡ cũng có giới hạn về thời gian, tiền bạc và khả năng của mỗi người. Nói rõ phần mình có thể làm sẽ tránh một lời hứa vượt sức, đồng thời để người bạn tìm thêm sự hỗ trợ phù hợp.

Những phẩm chất cần có để phát triển và thành công

Những phẩm chất cần có nên được lựa chọn theo mục tiêu và tình huống bạn thường gặp. Người đang học cần duy trì việc học, người đi làm cần phối hợp và xử lý trách nhiệm, người quản lý cần tiếp nhận thông tin và quyết định có căn cứ. Các nhóm dưới đây hỗ trợ việc phát triển bản thân, nhưng kết quả còn chịu ảnh hưởng của năng lực, sức khỏe, nguồn lực và cơ hội.

Kiên trì, chăm chỉ và có kỷ luật

Kiên trì giúp bạn tiếp tục một nhiệm vụ có ý nghĩa khi kết quả chưa đến ngay. Chăm chỉ thể hiện ở mức độ thực hiện công việc cần thiết, còn kỷ luật giúp duy trì việc đã chọn ngay cả lúc ít hứng thú. Bạn có thể luyện bằng cách dành một khung giờ ổn định cho một nhiệm vụ và kiểm tra chất lượng đầu ra.

Kiên trì, chăm chỉ và kỷ luật giúp duy trì nỗ lực để tiến bộ
Duy trì nỗ lực cần đi cùng phương pháp phù hợp.

Nếu đã thử nhiều lần mà không tiến bộ, hãy xem lại phương pháp, độ khó và nguồn hỗ trợ. Tiếp tục thực hiện một cách làm không phù hợp có thể khiến bạn tốn thời gian mà chưa giải quyết được vấn đề. Khi xây dựng kỷ luật bản thân, cần có cả thời gian nghỉ và cách điều chỉnh kế hoạch khi điều kiện thay đổi.

Trung thực và có trách nhiệm

Khi phát hiện lỗi trong báo cáo mình vừa gửi, trung thực là nói đúng lỗi và phạm vi ảnh hưởng. Trách nhiệm là tiếp tục kiểm tra, sửa dữ liệu và báo lại cho người đã dùng báo cáo ấy. Việc nhận lỗi vì vậy chưa kết thúc ở lời xin lỗi.

Nếu sai sót vượt thẩm quyền xử lý, hãy chuyển thông tin đến đúng người và theo dõi phản hồi. Trước những lần bàn giao sau, kiểm tra dữ liệu và xác nhận yêu cầu vẫn là cách cần làm để hạn chế lặp lại lỗi.

Tự tin, chủ động và có mục tiêu phù hợp

Một người tự tin vẫn có thể nói rằng mình chưa biết và hỏi thêm trước khi quyết định. Sự chủ động nằm ở việc nhận ra bước cần làm rồi tìm dữ liệu hoặc đề xuất phương án trong phạm vi trách nhiệm, không phải tự ý làm mọi việc.

Chẳng hạn, để cải thiện thuyết trình, bạn có thể chọn một phần trình bày ngắn, tập trước và xin nhận xét về độ rõ ràng. Mục tiêu có yêu cầu và thời hạn cụ thể sẽ dễ chuyển thành việc thực hành hơn một mong muốn chung chung. Với nhiệm vụ ảnh hưởng đến ngân sách hoặc quyền lợi của người khác, cần xác nhận thẩm quyền trước khi thực hiện.

Khiêm tốn, cởi mở và cầu tiến

Khiêm tốn thể hiện ở việc thừa nhận phần mình chưa hiểu và ghi nhận đóng góp của người khác. Cởi mở giúp bạn tiếp nhận thông tin khác với suy nghĩ ban đầu, cầu tiến thúc đẩy việc tìm cách cải thiện dựa trên phản hồi. Bạn có thể bắt đầu bằng việc hỏi người có kinh nghiệm về một điểm cụ thể trong sản phẩm mình vừa làm.

Khiêm tốn, cởi mở tiếp nhận góp ý và cầu tiến cải thiện kết quả
Tiếp nhận phản hồi không có nghĩa là đồng ý với mọi ý kiến.

Khi nhận góp ý, hãy làm rõ ví dụ và tiêu chuẩn mà người góp ý đang dùng. Nếu có căn cứ phù hợp, thử sửa một phần rồi kiểm tra kết quả. Bạn vẫn có thể giữ quan điểm khi có lý do rõ ràng, đồng thời trình bày bằng thái độ tôn trọng và sẵn sàng xem xét thông tin mới.

Sẵn sàng đổi mới và thích ứng

Khi một cách làm không còn đáp ứng yêu cầu, có thể thử thay đổi trên phạm vi nhỏ rồi so sánh kết quả với mục tiêu ban đầu. Chẳng hạn, nếu muốn giảm lỗi bàn giao, hãy kiểm tra xem cách mới có làm thông tin rõ hơn và đồng nghiệp dễ tiếp nhận hơn hay không, thay vì chỉ thấy thao tác nhanh hơn.

Thử công cụ mới còn đòi hỏi kiểm tra độ chính xác, quyền sử dụng dữ liệu và khả năng phối hợp của nhóm. Kỹ năng thích ứng vì thế cần đi cùng việc nhận ra kiến thức còn thiếu và điều chỉnh kế hoạch theo điều kiện thực tế.

Bản lĩnh trước khó khăn và biết nhìn lại bản thân

Bản lĩnh thể hiện ở cách bạn giữ những nguyên tắc cần thiết khi gặp áp lực, đồng thời tìm sự hỗ trợ phù hợp. Khi có bất đồng, bạn có thể kiểm tra thông tin, nói rõ quan điểm và tránh phản ứng làm vấn đề nghiêm trọng hơn. Nếu tình huống vượt quá khả năng xử lý, việc nhờ người có thẩm quyền hỗ trợ là một lựa chọn có trách nhiệm.

Tự nhận thức là khả năng nhìn lại suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của mình. Việc này giúp bạn nhận ra phần lựa chọn của bản thân trong một kết quả chưa tốt. Sau một lần trễ hẹn, hãy xem mình ước lượng sai thời gian, thiếu thông tin hay đã nhận quá nhiều việc. Kết quả xem lại cần dẫn đến một thay đổi cụ thể cho lần sau, chẳng hạn xác nhận đầu vào sớm hơn hoặc chừa thời gian kiểm tra.

Cách rèn luyện phẩm chất của bản thân

Rèn luyện phẩm chất của bản thân bắt đầu từ việc chọn một hành vi cần cải thiện và thực hành trong tình huống thường gặp. Bạn cần biết khi nào sẽ làm, thực hiện đến mức nào và dùng căn cứ gì để nhìn lại. Một kế hoạch nhỏ, phù hợp với điều kiện hiện có sẽ dễ theo dõi hơn việc cùng lúc đặt nhiều mục tiêu khó kiểm tra.

Các bước rèn luyện phẩm chất từ tình huống đến hành động và điều chỉnh
Rèn luyện phẩm chất nên bắt đầu từ một hành vi cụ thể, có thể theo dõi và điều chỉnh.

Xác định phẩm chất cần cải thiện từ tình huống thực tế

Hãy chọn một vài việc gần đây khiến bạn hoặc người khác gặp khó khăn, rồi ghi lại nhiệm vụ, hành động của mình và ảnh hưởng đã xảy ra. Nếu thường báo trễ tiến độ, điểm cần xem lại có thể là trách nhiệm cập nhật thông tin. Nhưng trước khi kết luận về phẩm chất, cần hỏi thêm: bạn đã hiểu yêu cầu, có đủ thời gian và được hỗ trợ để thực hiện hay chưa?

Cách xem lại này tách hành vi cần sửa khỏi những trở ngại về điều kiện làm việc. Từ đó, bạn chọn được một việc ưu tiên thay vì tự gắn nhãn mình là người tốt hoặc kém.

Chuyển phẩm chất thành hành động có thể thực hiện

Một mục tiêu như có trách nhiệm hơn cần được chuyển thành việc mà bạn biết lúc nào phải làm và làm đến đâu. Với việc nhận nhiệm vụ, đó có thể là xác nhận đầu vào và báo ngay khi thấy nguy cơ trễ hạn. Với sự tôn trọng, đó có thể là nghe hết ý của người đối thoại trước khi phản hồi.

Ghi lại những lần đã thực hiện và lý do còn bỏ lỡ sẽ giúp bạn biết phải điều chỉnh ở đâu. Chẳng hạn, báo sớm khi vừa phát hiện trở ngại khác với chờ quá hạn mới giải thích. Những ghi chép ấy dùng để sửa cách làm, không phải để chấm điểm giá trị con người.

Thực hành qua những bài tập và tình huống hằng ngày

Các bài tập về phẩm chất có thể lồng vào công việc đang có, chẳng hạn kiểm tra thông tin trước khi gửi hoặc hoàn thành một việc đã hẹn. Để luyện lắng nghe, chọn một cuộc trao đổi và tập nhắc lại ý chính trước khi trả lời. Để luyện trung thực, nêu rõ giới hạn dữ liệu trong một báo cáo thay vì bỏ qua phần chưa xác minh.

Nghiên cứu của Phillippa Lally và cộng sự, đăng trên European Journal of Social Psychology năm 2010 và công bố trực tuyến năm 2009, theo dõi 96 tình nguyện viên thực hành một hành vi ăn uống hoặc vận động trong 12 tuần. Kết quả mô hình cho thấy thời gian đạt 95% mức tự động hóa ước tính dao động từ 18 đến 254 ngày.

Đây không phải thời hạn thực tế đã quan sát đầy đủ ở mọi người. Nghiên cứu giúp hiểu việc hình thành thói quen hành vi, không đo thời gian thay đổi phẩm chất đạo đức.

Khi thực hành, hãy gắn hành động với một tình huống lặp lại, như kiểm tra lời hẹn vào cuối ngày hoặc rà dữ liệu trước khi gửi báo cáo. Nếu bỏ lỡ một lần, ghi nhận nguyên nhân và tiếp tục ở cơ hội kế tiếp. Bạn nên đánh giá sự tiến bộ qua hành vi và ảnh hưởng thực tế, thay vì kỳ vọng thay đổi toàn bộ con người sau một số ngày cố định.

Tiếp nhận phản hồi và điều chỉnh cách thực hành

Người trực tiếp học hoặc làm việc cùng bạn có thể nhận xét rõ hơn về hành vi bạn đang rèn luyện. Với trách nhiệm cập nhật, hãy hỏi họ đã nhận được thông tin đủ sớm để sắp xếp công việc chưa. Nếu câu trả lời chỉ là cần chủ động hơn, đề nghị họ chỉ ra một lần trao đổi cụ thể và điều còn thiếu.

Sau khi làm rõ yêu cầu của mỗi bên, chọn một thay đổi để thử trong lần tiếp theo. Việc nhìn lại cần gồm cả những lần làm tốt lẫn những lần còn vướng, để nhận ra thay đổi nào đã hữu ích và chỗ nào vẫn cần hỗ trợ. Khi cách làm mới được duy trì trong nhiều tình huống, bạn mới cân nhắc thêm mục tiêu khác, thay vì sửa mọi thứ cùng lúc.

Kết luận

Hiểu phẩm chất là gì giúp bạn nhìn vào cách ứng xử và lựa chọn cụ thể khi đánh giá bản thân hoặc người khác. Việc rèn luyện cần bắt đầu từ một tình huống có thật, một hành động rõ và phản hồi từ người liên quan.

Bạn có thể chọn một việc đã hẹn hôm nay, thực hiện đến nơi đến chốn và nhìn lại cách mình giữ lời. Hành động nhỏ được duy trì và điều chỉnh qua nhiều tình huống là một cách thiết thực để rèn phẩm chất.

Bài viết liên quan